Nabór wniosków na bezpłatne usuwanie azbestu przez osoby fizyczne Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK) Harmonogram odbioru odpadów komunalnych na rok 2019

Obsluga techniczna
ALFA TV

Historia

  1. 1000 LAT HISTORII GMINY GOLCZEWO - Początki Golczewa (do 1945 r. Güzlow) sięgają IX-X w., kiedy nad jeziorem Okonie powstało grodzisko, terytorium plemienne Wolinian. Nazwa Golczewo pochodzi od imienia ówczesnego właściciela – Golisza. W XIII w. wybudowano tu zamek z wieżą cylindryczną. W następnym wieku został on wykupiony przez biskupa kamieńskiego, w którego posiadaniu pozostawał do 1336 roku. Przez następnych kilkadziesiąt lat należał do rodzin rycerskich, w latach 1402-1436 do księcia Bogusława, po czym ponownie stał się własnością biskupów kamieńskich. Wielokrotnie przebudowywany i niszczony pożarami zamek pozostawił po sobie wspaniałą historię, a z samej budowli udało się jedynie uratować najwyższą na Pomorzu, bo aż 33-metrową basztę, którą możemy podziwiać do dnia dzisiejszego. Najważniejsze daty w historii Golczewa to rok 1454, kiedy to na zamku odbył się synod biskupi oraz 1 stycznia 1990 roku – nadanie przez I Premiera III Rzeczypospolitej praw miejskich. Do walorów antropogenicznych Golczewa należą:

    Kościół w p.w. św. Andrzeja Boboli, powstał w XV w. jako jednonawowa budowla kamienna. W 1882 r. wybudowano nową, masywna wieżę. Kościół zbudowany jest z kamienia i cegły i jest. Z średniowiecznej budowli zachowana jest część murów. Na wyposażenie kościoła składają się: ołtarz o cechach renesansowo – barokowych powstały w 1661 r. wraz z amboną z tego samego roku, lichtarz z cyny z XVIII w. o cechach barokowych.

    • pierścieniowate grodzisko z IX w.,
    • ruiny zamku z dobrze zachowaną XIII–wieczną,najwyższą na Pomorzu Zachodnim wieżą obronną (33 m),
    • dom ryglowy z XVIII w.;
    • zabudowa ul. Zwycięstwa,
    • studnia artyryjska z żabą w koronie;
    • kościół w p.w. św. Andrzeja Boboli
  2. Baczysław (do 1945 r. Batzlaff) - wieś ma metrykę średniowieczną. Pierwsza udokumentowana wzmianka pochodzi z 1425 r. W XVI w. właścicielami dóbr byli Flemmingowie. Obecnie możemy zobaczyć pseudoklasycystyczny dwór z parkiem krajobrazowym, stanowiącym w krajobrazie wsi jedyne skupisko zieleni wysokiej.
  3. Gadom (do 1945 r. Wildenhagen)- wieś, która w XV w. była własnością lenną rodu v. Rheine, a po 1880 rodziny Birnbaum. Dzisiaj pozostał eklektyczny pałac z końca XIX w. z parkiem krajobrazowym z początku XIX w.
  4. Kłęby (do 1945 r. Klemmen) - pierwsza wzmianka o wsi pojawia się w 1322 r., przy okazji darowania jej przez księcia szczecińskiego biskupowi kamieńskiemu Konradowi. Dzisiaj najciekawsza jest ruina wiatraka holenderskiego z 1865 r., który jest zabytkiem budownictwa przemysłowego, zbudowany z cegły ceramicznej (ściany), fundament i cokół – z ciosów kamiennych.
  5. Kłodzino (do 1945 r. Klötzin) - wieś o metryce średniowiecznej będąca od XV w. własnością rodu Flemmingów. Obecnie pozostał dwór z parkiem dworskim z II połowy XIX w.
  6. Kozielice (do 1945 r. Köselitz) - wieś leżąca po zachodniej stronie rzeki Wołczenica w 1281 r. została podarowana przez księcia Bogusława IV biskupowi Hermannowi i kościołowi kamieńskiemu. Dzisiaj wartym zobaczenia jest: · kościół p.w. Chrystusa Króla zbudowany został w XIV w. Kościół jest murowany, z kamienia polnego i cegły, wewnątrz znajdują się: późnogotycka ambona z XV w., chrzcielnica barokowa z końca XVII w., organy z prospektem neogotyckie 1878 r., park krajobrazowy z początku XX w. (dwór już nie istnieje).
  7. Mechowo (do 1945 r. Dorphagen) - wieś o bardzo bogatej historii, położona przy starym trakcie Gryfice - Wolin początkowo siedziba rodu rycerskiego v. Grape, a od 1823 r. rodu v. Flemmingów. Obecnie zobaczymy tam: · kościół p. w. Niepokalanego Poczęcia NMP, gotycką budowlę kamienną z wieżą drewnianą z 1647 r.. W XVIII w. powstała Kaplica grobowa od strony wschodniej. Wewnątrz kościoła znajduje się ołtarz z 1709 r. drewniany, polichromowany, ambona z 1712 r., balaski z 1709 r., dzwon gotycki z XV w., · pałac z XVIII/XIX w. z parkiem krajobrazowym z XIX w.
  8. Niemica (do 1945 r. Nemitz) - wieś leżąca nad rzeką Niemicą, w XIV w. stanowi własność rodu rycerskiego v. Steinwehrów, a później w XVIII w. rodziny v. Puttkamerów. W XIX w. majątek przechodzi w ręce rodu v. Flemmingów. Dzisiaj zabytkami Niemicy są: · kościół p. w. św. Michała Archanioła powstały w 1795 r. według projektu z 1780 r. Dawida Gilly na miejscu renesansowego ryglowego kościoła zawalonego w 1780 r. · drewniana wolnostojąca dzwonnica wieżowa z 1647 r., · dwór o cechach eklektycznych z końca XIX w. z parkiem krajobrazowym z przełomu XIX/XX w.
  9. Ronica (do 1945 r. Rönz) - dawna wieś folwarczna, od 1500 r. należąca do rodu v. Flemmingów. Z dawnego zespołu dworsko-folwarcznego pozostał jedynie park dworski z II połowy XIX w.
  10. Samlino (do 1945 r. Zemlin) - wieś o metryce średniowiecznej, od 1778 własność rodziny Puttkamer, a następnie Blankensee. Ostatnim właścicielem był v. Sydow. Z krajobrazu wsi ubył stary kościół z 1784 r, który do roku 1945 był świątynią ewangelicką. W latach 1947-1948 kościół został doszczętnie ograbiony, a w następnych latach poddany rozbiórce. Kopułę wieży wywieziono w nieznane miejsce, a ocalałe płaskorzeźby ołtarzowe obecnie znajdują się w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Dopiero w latach 90-tych po zmianie systemu politycznego podjęto zamierzenia w celu odzyskania działki pod budowlę nowego kościoła. W roku 1995 r. powołano Komitet Odbudowy Kościoła w Samlinie. Trzy lata później rozpoczęto budowę. Obecnie kościół jest już prawie wykończony, prowadzone są prace wykończeniowe wewnątrz budynku., Z dawnych czasów zachował się jedynie park dworski z elementami ogrodu barokowego oraz dwie aleje.
  11. Sosnowice (do r. 1945 Heinrichshof) - miejscowość powstała w 1941 r. jako obóz jeniecki - produkcja amunicji pancernej, do dziś pozostały bunkry - obecnie cmentarz uznany jako Miejsce Pamięci Narodowej.
  12. Unibórz (do 1945 r. Tonnenbuhr) - wieś, gdzie zwiedzić można kościół wybudowany w końcu XIX w. w stylu neogotyckim na miejscu świątyni, która spłonęła razem z większością zabudowy wiejskiej w 1875 r.
  13. Upadły (do 1945 r. Henkenhagen) - wieś ma metrykę średniowieczną. Dzisiaj warto zobaczyć: · kościół z XIX w. murowany z kamienia z cmentarzem otoczonym kamiennym murem i starodrzewiem, · XIX - wieczny cmentarz wraz z aleją lipową.
  14. Wołowiec (do 1945 r. Ravenhorst) - wieś będąca początkowo własnością rodziny v. Endling, a w XVIII w. majątek przejmuje rodzina v. Lettow. Obecnie pozostał pałac z początku XIX w. z parkiem krajobrazowym o cechach angielskich z II połowy XIX w.
  15. Wysoka Kamieńska (do 1945 r. Wietstock) - wieś jest głównym węzłem kolejowym w naszej gminie łączącym Świnoujście ze Szczecinem

 

Golczewo na przestrzeni wieków

 

Ziemia Kamieńska we wczesnych swych dziejach wraz z wyspą Wo­lin stanowiła jednolitą geograficzno-osadni­czą jednostkę, położoną nad Dziwną i jej dorzeczem. Od połu­dnia terytorium to oddzielała Puszcza Goleniowska. Natomiast od wschodu Puszcza Stuchowska i Niczonowska, z których do dziś po­zostały resztki lasów, oraz podmokłe koryta i rozlewi­ska rzek: Stepnicy, Niemicy i Stuchowskiej Strugi. Od strony zachodniej i północnej dostę­pu broniły wody Zalewu Kamień­skiego i Bałtyku. Puszcza porastała również zachod­nią część wyspy Wolin. Obszar ten zamieszkiwało plemię Wolinian. Już w IX wieku istnieją grody i podgrodzia, które znalazły swoją kontynuację w średniowieczu i pod różnymi postaciami do­trwały do na­szych czasów.

W powiecie kamieńskim odkryto dotychczas ślady ok. 15-tu grodzisk z okresu wczesnohistorycznego. Są one półko­liste lub owalne, rzadziej kwadratowe, położone na wzniesie­niach, otoczone bag­nami, względnie usytuowane w rozwidle­niach rzek lub na wyspach. W bezpośrednim ich sąsiedz­twie rozwinęły się osiedla wiejskie, które istnieją do dziś: Poł­chowo, Kukułowo, Rozwarowo, Rekowo, Gardziec, Stu­chowo. Była to pierwsza linia obronna grodzisk w stosun­ku do Kamienia. Druga, południowa biegła od Wolina poprzez Mie­rzęcin, Buk w powiecie Goleniów, oraz Gol­czewo, zdążająca jak i poprzednia na wschód ku rzece Redze. Ślady grodzisk zachowały się także w okolicach wsi: Górki, Kępica, Niemica, Sibin, Wiejkowo i Wrzosowo, a także osie­dla W formie okól­nicy, przede wszystkim w części północnej po­wiatu – Rar­wino, Mokrawica, Łukęcin. W XII wieku, po upadku Wolina i założeniu siedziby książęcej w Kamieniu przez księcia Warci­sława I, można mówić o wolińsko-kamieńskiej grupie kultu­rowej.

 

W XII i XIII na tereny dzisiejszego Golczewa, za sprawą biskupa kamieńskiego (w latach 1251-1288) Her­manna von Gleichen pocho­dzącego z Turyngii przyprowadzali się osadnicy niemieccy z Brandenburgii. Przy grodzie po­wstała osada targowa (castrum et villa Gulzow). W tym czasie właścicielami osady byli len­nicy księcia Bogusława IV i Ot­tona I: Wulvekin Smeling (Schme­ling) i Echard Wedelstedt (Wedelstädt). Wybudowali oni, prawdopodobnie około 1284 roku na niewielkim 15 m, usypa­nym wzgórzu zamek z wieżą, znajdujący się w połowie drogi między Nowogardem a Ka­mieniem, w przewężeniu między dwoma jeziorami: Okonim (Górnym) i Szczuczym (Dolnym). Z Golczewa do Ka­mienia jest 21 km, a do Nowo­gardu 22 km. Odległości te od­powia­dały ówczesnemu rozpla­nowaniu miast lub zamków tak, by nie przekraczały 30 km drogi od siebie.

Zamek zbudowany został z kamienia i cegły. Ceglana wieża miała wysokość ok. 31 m, do wysokości murów w ob­rysie czworokątna, powyżej zaokrąglona i zakończona blan­kami. Obrys zamku wynosił 40 x 40 m. Wielokrotnie był przebudo­wywany. Prawdopodobnie pierwotnie były tu dwa zamki obok siebie. Nie ma jednak na to przekonywujących dowodów. Jednakże niedaleko zamku istnieje drugie grodzi­sko. Wieża zwana była „Fangelturm”, także „Fanger- albo Fangeturm” (niem. chwytacz, łapacz). Nazwa ta przylgnęła do wieży dla­tego, że właściciele trudnili się rozbojem. Złapanych kupców czy wędrowców trzymali w wieży do czasu zapłace­nia okupu. Wzgórze zamkowe okoliczna ludność nazywała „Klingberg” gdyż we­dług przekazów posiadacze zamku Gü­lzow – rycerze rozbój­nicy w jego pobliżu umieścili podziemny dzwonek, który dzwonił, kiedy kupcy, a także inne osoby i wozy przejeżdżały traktem. Wtedy wypadali rycerze rozbój­nicy i pozbawiali po­dróżnych ich mienia, a ich samych często osadzano dla okupu w wieży. Zamek golczewski był jednym z największych i najlepiej posadowionych na Pomorzu. Nazwa wieży wydaje się na to wskazać, że bardzo głęboko w ziemi znajdowało się więzienie, w którym po najazdach łupieżczych przetrzymywano ofiary. Według innej wówczas krążącej le­gendy zamek w Golczewie łączył z kate­drą kamieńską pod­ziemny tunel.

Nazwa miejscowości ulegała zmianie nim przyjęła obecną formę: 1304 r. - Gulzov, 1315 r. - Gulsow, Gulsowe i wywodzi się od staropolskiej nazwy osobowej poświadczonej w XII w.: Golesz, Golisz, tzn. „goły", ,,golec" jak i inne nazwy stąd uformowane na całym obszarze ziem polskich. Poprawna rekonstrukcja nazwy brzmi: Goleszewo lub Goliszewo. tj. własność Golisza, Golesza.

Pierwsza wzmianka w dokumentach o „castrum Gü­lzow" pochodzi z 1304 roku, kiedy to biskup kamieński (w latach 1302-1317) Heinrich Wacholz kupił od Wulvekina Smelinga i Echarda Wedel­stedta golczewski zamek za 1200 marek, wpłacając im tytułem zaliczki 500 marek, co upoważ­niało dotychczasowych właści­cieli do dalszego w nim za­mieszkiwania. Napad Bran­denbur­czyków w 1308 roku na Kamień i pożar, którego pa­stwą padły zabudowania przykate­dralne wraz z katedrą spo­wodowało, że biskup i kanonicy musieli szukać schronienia poza Kamie­niem. Ciężka sytuacja, w jakiej znalazł się biskup Heinrich Wacholtz skłoniła go do przeniesienia swej siedziby do zamku w Golczewie, położo­nego 20 kilome­trów na południowy-wschód od Kamienia. Był on pierwszym bisku­pem kamień­skim, który zamieszkał na zamku w Golcze­wie, pozostawiając w Kamieniu nowo mia­nowanego sufra­gana, sam przyjeżdżał do katedry jedynie w dnie świą­teczne.

Dopiero jednak biskup kamieński (w latach 1330-1343) Friedrich von Eickstedt, zastawiwszy wieś Dygowo w byłym woj. koszalińskim, zdołał w 1331 roku spłacić na­stępną ratę w wysokości 300 marek. Czy pozostałe 400 marek rów­nież wpłacono, nie wia­domo. Jednak obecność biskupów w zamku golczewskim odnotowana jest w dokumentach z lat 1315, 1354, 1355 i 1363, mimo iż użytkownikami byli jeszcze Wedelstedtowie. Przez okres następnych dwu wieków zamek wraz z majątkiem zmie­nia właścicieli, stanowiąc ustawicznie przyczynę po­wstawania długów, oraz przedmiot kłótni, zatar­gów, zastawów i procesów. Trudności fi­nansowe biskupa (w latach 1343-1370) Johanna I, księcia von Sachsen-Lauengurg, spo­wodowane być może rozbu­dową osiedla katedralnego w Kamieniu, roz­wiązane zostały dzięki zastawieniu w 1363 roku zamku golczewskiego ka­pitule katedralnej. W 1385 roku bi­skup (w latach 1370-1385) Philipp von Rehberg odebrał za­staw kapitule i przekazał go zaufanemu archidiakonowi, Fili­powi von Helpte z Uznamia. Ten spłacił część długów bi­skupa, jednakże ówcze­śni wierzyciele, Flem­mingowie, zrzekli się w 1402 roku roszczeń do 6000 marek pożyczonych bisku­powi w zamian za objęcie zamku w Gol­czewie. Za dwukrotnie wyższą cenę w 1406 roku sprzedali oni zamek księciu Bogu­sławowi VIII, pretendentowi do tronu bi­skupiego. W ten spo­sób Golczewo przeszło w posiadanie bi­skupiego konkurenta i wroga, który toczył walkę podjaz­dową z biskupem od 1392 roku aż do swej śmierci w 1417 roku. Kiedy papież w 1410 roku potwierdził prawidłowość transak­cji, spór o prawo do zamku stał się sprawą znaną poza grani­cami księstwa. Proces toczył się dalej na soborze w Kon­stancji i mimo osobistej in­terwencji cesarza Zygmunta Luk­senbur­skiego (1368-1437), nie został rozstrzygnięty. Dopiero w 1436 roku kapituła odzy­skała zamek, jednak wkrótce – ażeby uwol­nić biskupa (w la­tach 1446-1469) Henninga Ivena, pojmanego przez księcia me­klemburskiego w czasie walk ze Schliefenami z Koło­brzegu i sprzymierzonym z nimi księstwem – musiała znowu go zasta­wić, tym razem hrabiemu Ottonowi von Eber­stein z Nowogardu, Ludkowi z Maszewa i Kurtowi Flemmingowi za 4000 reńskich gulde­nów. W 1454 roku na zamku odbył się Synod Biskupi. Do 1500 roku kapituła i biskup spłacili dług i zamek do czasu sekularyzacji dóbr kościelnych w 1810 roku stanowił włas­ność kapituły. Biskupi przebywali tu wówczas w miesiącach let­nich. Zatrzymywał się tu również kilka razy książę Bogu­sław X. Po 1534 roku zamek wszedł w skład dóbr książęcych. Do­kument z roku 1684 informuje, że 4-boczny dziedziniec zam­kowy o wym. ok. 40x35 m otoczony był so­lidnym murem, w którym od północy znajdował się budynek bramny w kon­strukcji ryglowej, broniący dostępu od strony mostu, przerzu­conego przez fosę. Pośrodku dziedzińca znajdo­wała się stud­nia.

W 1637 roku na zamku w Golczewie zamieszkał ostatni, tytularny protestancki biskup kamieński Ernest Bogu­sław de Croy (1620-1684), siostrzeniec ostatniego księcia pomorskiego Bogu­sława XIV, tytułujący się: My, z Bożej łaski Ernest Bogusław książę de Croy i Arechot, Świętego Cesar­stwa Rzymskiego książę, margrabia de Havre, hrabia i pan na Fontenoy, Bay­onne i Domp Martin, jako też na Nowogardzie i Maszewie, tajny radca Jego Elektorskiej Wysokości Branden­burgii, na­miestnik Księstwa Pruskiego, Pomorskiego i Księ­stwa Ka­mieńskiego oraz proboszcz katedralny w Kamieniu. To wła­śnie w rezydencji biskupów kamieńskich Golczewie, książę Ernest Bogusław de Croy, w dniu 6 listopada 1669 roku pod­pisuje dokument – akt fundacyjny organów dla katedry kamieńskiej, w którym czy­tamy: „postanowiliśmy sobie, że polecimy zbudować nowe organy na nasz koszt dla katedry w Kamieniu...” życzliwy przyjaciel - Książę de Croy.

W pobliżu zamku znajduje się źródło z czystą i zdrową wodą, bogatą w związki mineralne. Książę Ernest Bogusław de Croy ufundował mieszkańcom Golczewa stu­dzienkę u źródła. Obramowanie źródełka w kształcie czworo­kąta wykonane było z drewna, którego wysokość wynosiła 12 stóp; boki mierzyły po 8 stóp. Jeszcze na początku XVIII stu­lecia odnowione było obramowanie. W 1779 roku wodę ze źródełka poprowadzono do wybudowanego na dziedzińcu zamkowym browaru.

Po śmierci księcia Ernesta Bogusława de Croya 7 lu­tego 1684 na podstawie umowy z 1650 roku z Wielkim Elek­torem zamek wszedł w posiadanie Brandenburgii, a władze Golczewa były jego zarządcą. Opuszczony zamek ulegał stop­niowemu niszczeniu. Rozbiórki murów – z wyjątkiem wieży – dokonano po 1812 r. Wówczas pozostałość zamku przeszła w prywatne ręce. Jednakże później, z rozkazu Fryderyka Wil­helma IV (1795-1861) państwo odkupiło znowu wieżę zam­kową.

Z zabudowań zamku pod koniec XIX w. uratowała się wspomniana wyżej cylindryczna wieża strażnicza o wysokości 31 metrów. Poddano ją gruntownej renowacji w latach 1895-1929. Miała ona siedem kondygnacji i była zbudowana z ce­gły. Zespół zamkowy składał się z dwóch elementów: z zamku właściwego oraz położonego niżej na północ przedzamcza. Zamek właściwy był założony na planie czworoboku, z wieża na planie kwadratu, w wyżej cylindryczną - w południowo-wschodnim narożu. Zabudowania zamkowe otaczały mury obwodowe i fosy. Dojazd do zamku prowadził z przedzamcza przez bramę północną, na wysokość 6 metrów od ziemi. Połą­czenie między poszczególnymi kondygnacjami wieży, z któ­rych trzecia była przesklepiona, odbywało się za pomocą do­stawianych drabin. Można przypuszczać, że w najniższej kon­dygnacji (również przasklepionej) znajdowało się więzienie. Wieża była przede wszystkim strażnicą strzegącą przejazdu przez drogę prowadzącą z posiadłości książęcych do siedziby w Kamieniu.

W okresie protestantyzmu Golczewo od 1653 do 1816 roku było siedzibą Synodu (odpowiednika Dekanatu w ko­ściele katolickim). Do Synodu należały kościoły we wsiach: Bodzęcin, Wodzisław, Łożnica, Przybiernów (pow. goleniow­ski), Upadły, Mechowo, Samlino i Niemica. Po rozwiązaniu Synodu część kościołów włączono do Synodów w Wolinie i Goleniowie, natomiast Golczewo z kościołami w Upadłych, Mechowie, Samlinie i Niemicy do Synodu w Nowogardzie.

W 1732 roku było w Golczewie zaledwie 36 domów mieszkal­nych, ale jednocześnie w tym i w następnym wieku nastąpił wyraźny rozwój gospodarczy osiedla. Rozwijało się rzemiosło: krawcy, tkacze, siodlarze, stolarze, kowale, tokarze i płatnerze. W pobliskich lasach eksploatowano drzewo, spła­wiane następnie Niemicą do Zalewu Szczecińskiego. Z tegoż budulca produkowano też łodzie. Mieszkająca tu ludność trudniła się głównie rolnictwem i zbytem płodów rolnych. W XIV w. był tutaj młyn wodny i kuźnie, zbudowano też w XV w. kościół, przebudowywany w późniejszych latach. Nie jest rzeczą pewną, czy Golczewo posiadało w średniowieczu prawa miejskie. W XIV w. znana jest wprawdzie pieczęć z napisem „civitatis episcopis Gilzov" i występuje herb, ale nie jest to jeszcze przekonywający dowód, ponieważ w czasach późniejszych Golczewo występowało zawsze jako wieś. Pie­częć z XIV w. przedstawia gryfa pomorskiego, symbolizują­cego przynależność osiedla do książąt pomorskich, trzymają­cego infułę biskupią a pod nią krzyż, elementy właścicieli Golczewa – biskupów kamieńskich.

Golczewo wcześnie otrzymuje komunikację ze świa­tem; Dekretem cesarza Niemiec Fryderyka III (1415-1493) 1490 roku utworzono regularne przewozy osób konno, powo­zami, a zimą saniami, czyli Pocztę. Około 1722 roku powstała regularna linia Berlin – Nowogard. Niedługo potem dyliżanse pocztowe przejeżdżają dwa razy dziennie przez Golczewo w kierunku na Kamień i Nowogard łącząc Golczewo ze Stargar­dem, Szczecinem i Berlinem, a przez Niemicę, Śniatowo i Parłówko z Wolinem.

W 1840 roku w Berlinie powstaje towarzystwo ak­cyjne do budowy linii kolejowej Berlin – Szczecin. Już 16 sierpnia 1843 król pruski Fryderyk Wilhelm IV (1795-1861) otwiera go­tową trasę, w kwietniu 1892 roku kolej ze Szcze­cina przez Wysoką Kamieńską dociera do Kamienia. W 1901 roku otwarta zostaje pierwsza w powiecie kamieńskim linia wą­skotorowa kolejowa łącząca Golczewo z Gryficami, a na­stęp­nie ze Stepnicą. Natomiast normalnotorowa kolej z Wyso­kiej Kamieńskiej do Płot przez Golczewo otwarta została w 1904 roku. W 1905 roku uruchomiono wąskotorową kolej na trasie Golczewo – Niemica – Śniatowo – Giżkowo, Przebie­gała ona przez dobra rodziny Flemmingów. Ludność miej­scowa nazy­wała ją „kolejką burakową” gdyż przede wszyst­kim przewo­żono nią płody rolne, w tym buraki do cukrowni w Gryficach. Ale nie tylko, dostarczano nią także nawozy sztuczne, węgiel czy ziarno na zasiew. Ruch osobowy na trasie Śniatowo – Golczewo był mały i w końcu pozostał tylko transport towa­rów. W 1945 trasę rozebrali Rosjanie, traktując ją jako zdo­bycz wojenną.

Na przestrzeni ostatnich wieków liczba mieszkańców Golczewa wyglądała następująco: 1780 rok - 359 mieszkań­ców, 1846 rok - 915, 1867 rok - 1269, 1939 rok - 1930. W XIX i XX w. Golczewo zawsze było lokalnym ośrodkiem obsługi okolicznego rolnictwa.

W czasie II wojny światowej, latach 1941-1945 na te­renie zwanym dawniej Golczewo-Gaj, za linią obecnie nie­czynnej kolejki wą­skotorowej, jeńcy radzieccy wybudo­wali pięć betonowych, podziemnych pomieszczeń, każde o wymia­rach ok. 22x150 m, dwa schrony o wymiarach 22x22 m oraz 12 baraków, a także betonowe drogi, które w dobrym sta­nie przetrwały do dziś. Wielu Rosjan zmarło tu na tyfus, a ich zwłoki chowano w wykopanych koło torów kolej­ki dołach. Pozostałych Rosjan praw­dopodobnie zamordowano. W każ­dym razie nieliczni polscy świadko­wie, którzy później opo­wiadali o swo­im pobycie w obozie sosnowickim, mówiło, że gdy tam trafili, Rosjan już nie było. Byli natomiast Francuzi, a później także żołnierze włoscy. Zgi­nęło tu około 300 jeńców i więźniów. W Sosnowicach hitlerowcy urządzili miejsce nie tylko pracy przymusowej, ale i kaźni. Jednak o obozie w So­snowicach brak informacji w monogra­fiach o obozach hitle­rowskich. Wspomniane baraki, co wiadomo dzisiaj stanowiły obóz pracy przymusowej, działający w latach 1941-1945. Męż­czyźni i kobiety: Białorusini, Chorwa­ci, Francuzi, Holen­drzy, Jugosłowianie, Rosjanie, Ukraiń­cy, Wło­si i Polacy ro­botnicy przymu­sowi, pracowali w pobliskich zakładach reno­wacji amunicji, przede wszystkim artyleryjskiej.

Golczewo zdobyte zostało przez wojska radzieckie I Frontu Białoruskiego dowodzonego przez marszałka Gieorgija Żukowa i I Armię Wojska Polskiego dowodzoną przez gen. Stanisława Popławskiego wchodzącą w skład tego frontu - 6 marca 1945 roku. W wyniku działań wojennych Golczewo poniosło straty w ok. 40 procentach zabudowy. Powojenna nazwa miej­scowości nawiązuje do formy zgermanizowanej „Gülzow", przyjętej po 1945 r. Przez pewien okres po wojnie miejsco­wość nosiła przejściowo nazwę Goliszewo. Po wojnie wy­kształciło się w ośrodek administracyjny gospodarki rolnej i leśnej: Nadleśnictwo Państwowe, tartak. Państwowy Ośrodek Maszynowy, młyn, mleczarnia, przedsiębiorstwo produkcji leśnej, spółdzielnia pracy i usług, zakłady przetwórstwa spo­żywczego. Z placówek kulturalno-oświatowych powstały: szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum, biblioteka publiczna dom kultury, ośrodek sportów wodnych. Fundusz Wczasów Pracowniczych. Golczewo wyrosło na znaczny ośrodek prze­mysłowy i różnych usług – 85% ludności utrzymuje się z za­wodów pozarolniczych. W okresie powojennym liczba ludno­ści kształtowała się następująco: 1960 rok – 1820 mieszkań­ców, 1989 rok – 2400.

W latach 70-tych XX wieku zostały przeprowadzone przez polskich archeologów ze Szczecina prace archeolo­giczne na wzgórzu zamkowym. Odkryto wtedy trzy fazy roz­budowy i przebudowy zamku z XIV, XV i XVI w. Po pracach odkrywkowych zasypano ponownie ziemią mury, uporządko­wano teren dla celów turystycznych. Przywrócono dojścia spacerowe do zamku, zaprowadzono oświetlenie alejek, po­stawiono ławeczki. Dzisiaj niewiele pozostało z tej inwestycji. W związku z 700-leciem Golczewa prowadzone są prace re­montowo-konserwatorskie mające przywrócić przed­wojenny wygląd wieży i jej otoczenia.

Golczewo w okresie ostatniego półwiecza może po­szczycić się wieloma osiągnięciami: w 1963 roku oddano do użytku część nowej szkoły; 1975 Golczewo zaliczone zostaje do gmin wzorcowych; w 1976 roku i następnym Golczewo znalazło się wśród dziesięciu gmin w ogólnopolskim konkur­sie „Gmina - Mistrzem Gospodarności"; w międzyczasie wy­budowano Ośrodka Zdrowia, oddano do użytku oczyszczalnię ścieków, powstało „Osiedle Witosa", dokończono budowę nowej szkoły; w 1992 roku jako pierwsza gmina przejęła pro­wadzenie szkół podstawowych i ponadpodstawowych; II miej­sce w konkursie „Najbardziej Ekologiczna Gmina Woje­wództwa Szczecińskiego 1995 r.". Gmina współpracuje od 1996 roku z Joachimsthal w Niemczech, a od 1999 roku z Nohant-Vic we Francji. Położenie Golczewa przy krańcu Puszczy Goleniowskiej bardzo korzystnie wpływa na rozwój turystyki i rekreacji.

Liczące 2.824 mieszkańców Golczewo w dniu l stycz­nia 1990 roku na podstawie uchwały Rady Ministrów Rzecz­pospolitej Polski z dnia 11 grudnia 1989 roku uzyskało statusu miasta. Herb miasta nawiązuje do poprzedniego, historycz­nego nie wchodzi jednak do wszystkich oficjalnych herbarzy, wyobraża na białym (srebrnym) tle stojącego gryfa trzymają­cego w przednich szponach zieloną infułę biskupią (ze złotymi obramowaniami), pod nią złoty krzyż.

Miejsca, które w Golczewie warto zobaczyć to: Pier­ścieniowate grodzisko z IX w.; Ruiny zamku z XIII wieczną, największą na Pomorzu Zachodnim wieżą obronną; Dom ry­glowy z XVIII w. Kościół p.w. św. Andrzeja Boboli z XV w. jednonawowy, przebudowany w XIX w kryty dwuspadowym, ceramicznym dachem, od zachodu dobudowano w 1882 roku na planie kwadratu osobno stojącą wieżę z cegły, przecho­dzącą w ośmiobok i zwieńczoną spiczastym hełmem, nie za­chował się ołtarz ambonowy z XVII w. jednak z zabytkowych resztek w latach siedemdziesiątych urządzono ołtarz główny, przerobiona ambona z XVII w., prospekt organowy z instru­mentem na emporze; Studnię artezyjską z żabą w koronie; Cmentarz Jeńców Wojen­nych w Golczewie-Sosnowicach z pomnikiem i tablicami upamiętniającymi miej­sce wiecznego spoczynku jeńców pra­cujących w latach 1941-1945 w po­bli­skiej fabryce renowacji amunicji.

opracował M.Klasik

Korzystanie z serwisu oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie, z których niektóre mogą być już zapisane w folderze przeglądarki. Nie pokazuj więcej tego powiadomienia