Zachodniopomorska Karta Rodziny i Karta Dużej Rodziny w OPS w Golczewie Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK) Harmonogram odbioru odpadów komunalnych na rok 2017

Obsluga techniczna
ALFA TV

Historia

  1. 1000 LAT HISTORII GMINY GOLCZEWO - Początki Golczewa (do 1945 r. Güzlow) sięgają IX-X w., kiedy nad jeziorem Okonie powstało grodzisko, terytorium plemienne Wolinian. Nazwa Golczewo pochodzi od imienia ówczesnego właściciela – Golisza. W XIII w. wybudowano tu zamek z wieżą cylindryczną. W następnym wieku został on wykupiony przez biskupa kamieńskiego, w którego posiadaniu pozostawał do 1336 roku. Przez następnych kilkadziesiąt lat należał do rodzin rycerskich, w latach 1402-1436 do księcia Bogusława, po czym ponownie stał się własnością biskupów kamieńskich. Wielokrotnie przebudowywany i niszczony pożarami zamek pozostawił po sobie wspaniałą historię, a z samej budowli udało się jedynie uratować najwyższą na Pomorzu, bo aż 33-metrową basztę, którą możemy podziwiać do dnia dzisiejszego. Najważniejsze daty w historii Golczewa to rok 1454, kiedy to na zamku odbył się synod biskupi oraz 1 stycznia 1990 roku – nadanie przez I Premiera III Rzeczypospolitej praw miejskich. Do walorów antropogenicznych Golczewa należą:

    Kościół w p.w. św. Andrzeja Boboli, powstał w XV w. jako jednonawowa budowla kamienna. W 1882 r. wybudowano nową, masywna wieżę. Kościół zbudowany jest z kamienia i cegły i jest. Z średniowiecznej budowli zachowana jest część murów. Na wyposażenie kościoła składają się: ołtarz o cechach renesansowo – barokowych powstały w 1661 r. wraz z amboną z tego samego roku, lichtarz z cyny z XVIII w. o cechach barokowych.

    • pierścieniowate grodzisko z IX w.,
    • ruiny zamku z dobrze zachowaną XIII–wieczną,najwyższą na Pomorzu Zachodnim wieżą obronną (33 m),
    • dom ryglowy z XVIII w.;
    • zabudowa ul. Zwycięstwa,
    • studnia artyryjska z żabą w koronie;
    • kościół w p.w. św. Andrzeja Boboli
  2. Baczysław (do 1945 r. Batzlaff) - wieś ma metrykę średniowieczną. Pierwsza udokumentowana wzmianka pochodzi z 1425 r. W XVI w. właścicielami dóbr byli Flemmingowie. Obecnie możemy zobaczyć pseudoklasycystyczny dwór z parkiem krajobrazowym, stanowiącym w krajobrazie wsi jedyne skupisko zieleni wysokiej.
  3. Gadom (do 1945 r. Wildenhagen)- wieś, która w XV w. była własnością lenną rodu v. Rheine, a po 1880 rodziny Birnbaum. Dzisiaj pozostał eklektyczny pałac z końca XIX w. z parkiem krajobrazowym z początku XIX w.
  4. Kłęby (do 1945 r. Klemmen) - pierwsza wzmianka o wsi pojawia się w 1322 r., przy okazji darowania jej przez księcia szczecińskiego biskupowi kamieńskiemu Konradowi. Dzisiaj najciekawsza jest ruina wiatraka holenderskiego z 1865 r., który jest zabytkiem budownictwa przemysłowego, zbudowany z cegły ceramicznej (ściany), fundament i cokół – z ciosów kamiennych.
  5. Kłodzino (do 1945 r. Klötzin) - wieś o metryce średniowiecznej będąca od XV w. własnością rodu Flemmingów. Obecnie pozostał dwór z parkiem dworskim z II połowy XIX w.
  6. Kozielice (do 1945 r. Köselitz) - wieś leżąca po zachodniej stronie rzeki Wołczenica w 1281 r. została podarowana przez księcia Bogusława IV biskupowi Hermannowi i kościołowi kamieńskiemu. Dzisiaj wartym zobaczenia jest: · kościół p.w. Chrystusa Króla zbudowany został w XIV w. Kościół jest murowany, z kamienia polnego i cegły, wewnątrz znajdują się: późnogotycka ambona z XV w., chrzcielnica barokowa z końca XVII w., organy z prospektem neogotyckie 1878 r., park krajobrazowy z początku XX w. (dwór już nie istnieje).
  7. Mechowo (do 1945 r. Dorphagen) - wieś o bardzo bogatej historii, położona przy starym trakcie Gryfice - Wolin początkowo siedziba rodu rycerskiego v. Grape, a od 1823 r. rodu v. Flemmingów. Obecnie zobaczymy tam: · kościół p. w. Niepokalanego Poczęcia NMP, gotycką budowlę kamienną z wieżą drewnianą z 1647 r.. W XVIII w. powstała Kaplica grobowa od strony wschodniej. Wewnątrz kościoła znajduje się ołtarz z 1709 r. drewniany, polichromowany, ambona z 1712 r., balaski z 1709 r., dzwon gotycki z XV w., · pałac z XVIII/XIX w. z parkiem krajobrazowym z XIX w.
  8. Niemica (do 1945 r. Nemitz) - wieś leżąca nad rzeką Niemicą, w XIV w. stanowi własność rodu rycerskiego v. Steinwehrów, a później w XVIII w. rodziny v. Puttkamerów. W XIX w. majątek przechodzi w ręce rodu v. Flemmingów. Dzisiaj zabytkami Niemicy są: · kościół p. w. św. Michała Archanioła powstały w 1795 r. według projektu z 1780 r. Dawida Gilly na miejscu renesansowego ryglowego kościoła zawalonego w 1780 r. · drewniana wolnostojąca dzwonnica wieżowa z 1647 r., · dwór o cechach eklektycznych z końca XIX w. z parkiem krajobrazowym z przełomu XIX/XX w.
  9. Ronica (do 1945 r. Rönz) - dawna wieś folwarczna, od 1500 r. należąca do rodu v. Flemmingów. Z dawnego zespołu dworsko-folwarcznego pozostał jedynie park dworski z II połowy XIX w.
  10. Samlino (do 1945 r. Zemlin) - wieś o metryce średniowiecznej, od 1778 własność rodziny Puttkamer, a następnie Blankensee. Ostatnim właścicielem był v. Sydow. Z krajobrazu wsi ubył stary kościół z 1784 r, który do roku 1945 był świątynią ewangelicką. W latach 1947-1948 kościół został doszczętnie ograbiony, a w następnych latach poddany rozbiórce. Kopułę wieży wywieziono w nieznane miejsce, a ocalałe płaskorzeźby ołtarzowe obecnie znajdują się w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Dopiero w latach 90-tych po zmianie systemu politycznego podjęto zamierzenia w celu odzyskania działki pod budowlę nowego kościoła. W roku 1995 r. powołano Komitet Odbudowy Kościoła w Samlinie. Trzy lata później rozpoczęto budowę. Obecnie kościół jest już prawie wykończony, prowadzone są prace wykończeniowe wewnątrz budynku., Z dawnych czasów zachował się jedynie park dworski z elementami ogrodu barokowego oraz dwie aleje.
  11. Sosnowice (do r. 1945 Heinrichshof) - miejscowość powstała w 1941 r. jako obóz jeniecki - produkcja amunicji pancernej, do dziś pozostały bunkry - obecnie cmentarz uznany jako Miejsce Pamięci Narodowej.
  12. Unibórz (do 1945 r. Tonnenbuhr) - wieś, gdzie zwiedzić można kościół wybudowany w końcu XIX w. w stylu neogotyckim na miejscu świątyni, która spłonęła razem z większością zabudowy wiejskiej w 1875 r.
  13. Upadły (do 1945 r. Henkenhagen) - wieś ma metrykę średniowieczną. Dzisiaj warto zobaczyć: · kościół z XIX w. murowany z kamienia z cmentarzem otoczonym kamiennym murem i starodrzewiem, · XIX - wieczny cmentarz wraz z aleją lipową.
  14. Wołowiec (do 1945 r. Ravenhorst) - wieś będąca początkowo własnością rodziny v. Endling, a w XVIII w. majątek przejmuje rodzina v. Lettow. Obecnie pozostał pałac z początku XIX w. z parkiem krajobrazowym o cechach angielskich z II połowy XIX w.
  15. Wysoka Kamieńska (do 1945 r. Wietstock) - wieś jest głównym węzłem kolejowym w naszej gminie łączącym Świnoujście ze Szczecinem

 

Golczewo na przestrzeni wieków

 

Ziemia Kamieńska we wczesnych swych dziejach wraz z wyspą Wo­lin stanowiła jednolitą geograficzno-osadni­czą jednostkę, położoną nad Dziwną i jej dorzeczem. Od połu­dnia terytorium to oddzielała Puszcza Goleniowska. Natomiast od wschodu Puszcza Stuchowska i Niczonowska, z których do dziś po­zostały resztki lasów, oraz podmokłe koryta i rozlewi­ska rzek: Stepnicy, Niemicy i Stuchowskiej Strugi. Od strony zachodniej i północnej dostę­pu broniły wody Zalewu Kamień­skiego i Bałtyku. Puszcza porastała również zachod­nią część wyspy Wolin. Obszar ten zamieszkiwało plemię Wolinian. Już w IX wieku istnieją grody i podgrodzia, które znalazły swoją kontynuację w średniowieczu i pod różnymi postaciami do­trwały do na­szych czasów.

W powiecie kamieńskim odkryto dotychczas ślady ok. 15-tu grodzisk z okresu wczesnohistorycznego. Są one półko­liste lub owalne, rzadziej kwadratowe, położone na wzniesie­niach, otoczone bag­nami, względnie usytuowane w rozwidle­niach rzek lub na wyspach. W bezpośrednim ich sąsiedz­twie rozwinęły się osiedla wiejskie, które istnieją do dziś: Poł­chowo, Kukułowo, Rozwarowo, Rekowo, Gardziec, Stu­chowo. Była to pierwsza linia obronna grodzisk w stosun­ku do Kamienia. Druga, południowa biegła od Wolina poprzez Mie­rzęcin, Buk w powiecie Goleniów, oraz Gol­czewo, zdążająca jak i poprzednia na wschód ku rzece Redze. Ślady grodzisk zachowały się także w okolicach wsi: Górki, Kępica, Niemica, Sibin, Wiejkowo i Wrzosowo, a także osie­dla W formie okól­nicy, przede wszystkim w części północnej po­wiatu – Rar­wino, Mokrawica, Łukęcin. W XII wieku, po upadku Wolina i założeniu siedziby książęcej w Kamieniu przez księcia Warci­sława I, można mówić o wolińsko-kamieńskiej grupie kultu­rowej.

 

W XII i XIII na tereny dzisiejszego Golczewa, za sprawą biskupa kamieńskiego (w latach 1251-1288) Her­manna von Gleichen pocho­dzącego z Turyngii przyprowadzali się osadnicy niemieccy z Brandenburgii. Przy grodzie po­wstała osada targowa (castrum et villa Gulzow). W tym czasie właścicielami osady byli len­nicy księcia Bogusława IV i Ot­tona I: Wulvekin Smeling (Schme­ling) i Echard Wedelstedt (Wedelstädt). Wybudowali oni, prawdopodobnie około 1284 roku na niewielkim 15 m, usypa­nym wzgórzu zamek z wieżą, znajdujący się w połowie drogi między Nowogardem a Ka­mieniem, w przewężeniu między dwoma jeziorami: Okonim (Górnym) i Szczuczym (Dolnym). Z Golczewa do Ka­mienia jest 21 km, a do Nowo­gardu 22 km. Odległości te od­powia­dały ówczesnemu rozpla­nowaniu miast lub zamków tak, by nie przekraczały 30 km drogi od siebie.

Zamek zbudowany został z kamienia i cegły. Ceglana wieża miała wysokość ok. 31 m, do wysokości murów w ob­rysie czworokątna, powyżej zaokrąglona i zakończona blan­kami. Obrys zamku wynosił 40 x 40 m. Wielokrotnie był przebudo­wywany. Prawdopodobnie pierwotnie były tu dwa zamki obok siebie. Nie ma jednak na to przekonywujących dowodów. Jednakże niedaleko zamku istnieje drugie grodzi­sko. Wieża zwana była „Fangelturm”, także „Fanger- albo Fangeturm” (niem. chwytacz, łapacz). Nazwa ta przylgnęła do wieży dla­tego, że właściciele trudnili się rozbojem. Złapanych kupców czy wędrowców trzymali w wieży do czasu zapłace­nia okupu. Wzgórze zamkowe okoliczna ludność nazywała „Klingberg” gdyż we­dług przekazów posiadacze zamku Gü­lzow – rycerze rozbój­nicy w jego pobliżu umieścili podziemny dzwonek, który dzwonił, kiedy kupcy, a także inne osoby i wozy przejeżdżały traktem. Wtedy wypadali rycerze rozbój­nicy i pozbawiali po­dróżnych ich mienia, a ich samych często osadzano dla okupu w wieży. Zamek golczewski był jednym z największych i najlepiej posadowionych na Pomorzu. Nazwa wieży wydaje się na to wskazać, że bardzo głęboko w ziemi znajdowało się więzienie, w którym po najazdach łupieżczych przetrzymywano ofiary. Według innej wówczas krążącej le­gendy zamek w Golczewie łączył z kate­drą kamieńską pod­ziemny tunel.

Nazwa miejscowości ulegała zmianie nim przyjęła obecną formę: 1304 r. - Gulzov, 1315 r. - Gulsow, Gulsowe i wywodzi się od staropolskiej nazwy osobowej poświadczonej w XII w.: Golesz, Golisz, tzn. „goły", ,,golec" jak i inne nazwy stąd uformowane na całym obszarze ziem polskich. Poprawna rekonstrukcja nazwy brzmi: Goleszewo lub Goliszewo. tj. własność Golisza, Golesza.

Pierwsza wzmianka w dokumentach o „castrum Gü­lzow" pochodzi z 1304 roku, kiedy to biskup kamieński (w latach 1302-1317) Heinrich Wacholz kupił od Wulvekina Smelinga i Echarda Wedel­stedta golczewski zamek za 1200 marek, wpłacając im tytułem zaliczki 500 marek, co upoważ­niało dotychczasowych właści­cieli do dalszego w nim za­mieszkiwania. Napad Bran­denbur­czyków w 1308 roku na Kamień i pożar, którego pa­stwą padły zabudowania przykate­dralne wraz z katedrą spo­wodowało, że biskup i kanonicy musieli szukać schronienia poza Kamie­niem. Ciężka sytuacja, w jakiej znalazł się biskup Heinrich Wacholtz skłoniła go do przeniesienia swej siedziby do zamku w Golczewie, położo­nego 20 kilome­trów na południowy-wschód od Kamienia. Był on pierwszym bisku­pem kamień­skim, który zamieszkał na zamku w Golcze­wie, pozostawiając w Kamieniu nowo mia­nowanego sufra­gana, sam przyjeżdżał do katedry jedynie w dnie świą­teczne.

Dopiero jednak biskup kamieński (w latach 1330-1343) Friedrich von Eickstedt, zastawiwszy wieś Dygowo w byłym woj. koszalińskim, zdołał w 1331 roku spłacić na­stępną ratę w wysokości 300 marek. Czy pozostałe 400 marek rów­nież wpłacono, nie wia­domo. Jednak obecność biskupów w zamku golczewskim odnotowana jest w dokumentach z lat 1315, 1354, 1355 i 1363, mimo iż użytkownikami byli jeszcze Wedelstedtowie. Przez okres następnych dwu wieków zamek wraz z majątkiem zmie­nia właścicieli, stanowiąc ustawicznie przyczynę po­wstawania długów, oraz przedmiot kłótni, zatar­gów, zastawów i procesów. Trudności fi­nansowe biskupa (w latach 1343-1370) Johanna I, księcia von Sachsen-Lauengurg, spo­wodowane być może rozbu­dową osiedla katedralnego w Kamieniu, roz­wiązane zostały dzięki zastawieniu w 1363 roku zamku golczewskiego ka­pitule katedralnej. W 1385 roku bi­skup (w latach 1370-1385) Philipp von Rehberg odebrał za­staw kapitule i przekazał go zaufanemu archidiakonowi, Fili­powi von Helpte z Uznamia. Ten spłacił część długów bi­skupa, jednakże ówcze­śni wierzyciele, Flem­mingowie, zrzekli się w 1402 roku roszczeń do 6000 marek pożyczonych bisku­powi w zamian za objęcie zamku w Gol­czewie. Za dwukrotnie wyższą cenę w 1406 roku sprzedali oni zamek księciu Bogu­sławowi VIII, pretendentowi do tronu bi­skupiego. W ten spo­sób Golczewo przeszło w posiadanie bi­skupiego konkurenta i wroga, który toczył walkę podjaz­dową z biskupem od 1392 roku aż do swej śmierci w 1417 roku. Kiedy papież w 1410 roku potwierdził prawidłowość transak­cji, spór o prawo do zamku stał się sprawą znaną poza grani­cami księstwa. Proces toczył się dalej na soborze w Kon­stancji i mimo osobistej in­terwencji cesarza Zygmunta Luk­senbur­skiego (1368-1437), nie został rozstrzygnięty. Dopiero w 1436 roku kapituła odzy­skała zamek, jednak wkrótce – ażeby uwol­nić biskupa (w la­tach 1446-1469) Henninga Ivena, pojmanego przez księcia me­klemburskiego w czasie walk ze Schliefenami z Koło­brzegu i sprzymierzonym z nimi księstwem – musiała znowu go zasta­wić, tym razem hrabiemu Ottonowi von Eber­stein z Nowogardu, Ludkowi z Maszewa i Kurtowi Flemmingowi za 4000 reńskich gulde­nów. W 1454 roku na zamku odbył się Synod Biskupi. Do 1500 roku kapituła i biskup spłacili dług i zamek do czasu sekularyzacji dóbr kościelnych w 1810 roku stanowił włas­ność kapituły. Biskupi przebywali tu wówczas w miesiącach let­nich. Zatrzymywał się tu również kilka razy książę Bogu­sław X. Po 1534 roku zamek wszedł w skład dóbr książęcych. Do­kument z roku 1684 informuje, że 4-boczny dziedziniec zam­kowy o wym. ok. 40x35 m otoczony był so­lidnym murem, w którym od północy znajdował się budynek bramny w kon­strukcji ryglowej, broniący dostępu od strony mostu, przerzu­conego przez fosę. Pośrodku dziedzińca znajdo­wała się stud­nia.

W 1637 roku na zamku w Golczewie zamieszkał ostatni, tytularny protestancki biskup kamieński Ernest Bogu­sław de Croy (1620-1684), siostrzeniec ostatniego księcia pomorskiego Bogu­sława XIV, tytułujący się: My, z Bożej łaski Ernest Bogusław książę de Croy i Arechot, Świętego Cesar­stwa Rzymskiego książę, margrabia de Havre, hrabia i pan na Fontenoy, Bay­onne i Domp Martin, jako też na Nowogardzie i Maszewie, tajny radca Jego Elektorskiej Wysokości Branden­burgii, na­miestnik Księstwa Pruskiego, Pomorskiego i Księ­stwa Ka­mieńskiego oraz proboszcz katedralny w Kamieniu. To wła­śnie w rezydencji biskupów kamieńskich Golczewie, książę Ernest Bogusław de Croy, w dniu 6 listopada 1669 roku pod­pisuje dokument – akt fundacyjny organów dla katedry kamieńskiej, w którym czy­tamy: „postanowiliśmy sobie, że polecimy zbudować nowe organy na nasz koszt dla katedry w Kamieniu...” życzliwy przyjaciel - Książę de Croy.

W pobliżu zamku znajduje się źródło z czystą i zdrową wodą, bogatą w związki mineralne. Książę Ernest Bogusław de Croy ufundował mieszkańcom Golczewa stu­dzienkę u źródła. Obramowanie źródełka w kształcie czworo­kąta wykonane było z drewna, którego wysokość wynosiła 12 stóp; boki mierzyły po 8 stóp. Jeszcze na początku XVIII stu­lecia odnowione było obramowanie. W 1779 roku wodę ze źródełka poprowadzono do wybudowanego na dziedzińcu zamkowym browaru.

Po śmierci księcia Ernesta Bogusława de Croya 7 lu­tego 1684 na podstawie umowy z 1650 roku z Wielkim Elek­torem zamek wszedł w posiadanie Brandenburgii, a władze Golczewa były jego zarządcą. Opuszczony zamek ulegał stop­niowemu niszczeniu. Rozbiórki murów – z wyjątkiem wieży – dokonano po 1812 r. Wówczas pozostałość zamku przeszła w prywatne ręce. Jednakże później, z rozkazu Fryderyka Wil­helma IV (1795-1861) państwo odkupiło znowu wieżę zam­kową.

Z zabudowań zamku pod koniec XIX w. uratowała się wspomniana wyżej cylindryczna wieża strażnicza o wysokości 31 metrów. Poddano ją gruntownej renowacji w latach 1895-1929. Miała ona siedem kondygnacji i była zbudowana z ce­gły. Zespół zamkowy składał się z dwóch elementów: z zamku właściwego oraz położonego niżej na północ przedzamcza. Zamek właściwy był założony na planie czworoboku, z wieża na planie kwadratu, w wyżej cylindryczną - w południowo-wschodnim narożu. Zabudowania zamkowe otaczały mury obwodowe i fosy. Dojazd do zamku prowadził z przedzamcza przez bramę północną, na wysokość 6 metrów od ziemi. Połą­czenie między poszczególnymi kondygnacjami wieży, z któ­rych trzecia była przesklepiona, odbywało się za pomocą do­stawianych drabin. Można przypuszczać, że w najniższej kon­dygnacji (również przasklepionej) znajdowało się więzienie. Wieża była przede wszystkim strażnicą strzegącą przejazdu przez drogę prowadzącą z posiadłości książęcych do siedziby w Kamieniu.

W okresie protestantyzmu Golczewo od 1653 do 1816 roku było siedzibą Synodu (odpowiednika Dekanatu w ko­ściele katolickim). Do Synodu należały kościoły we wsiach: Bodzęcin, Wodzisław, Łożnica, Przybiernów (pow. goleniow­ski), Upadły, Mechowo, Samlino i Niemica. Po rozwiązaniu Synodu część kościołów włączono do Synodów w Wolinie i Goleniowie, natomiast Golczewo z kościołami w Upadłych, Mechowie, Samlinie i Niemicy do Synodu w Nowogardzie.

W 1732 roku było w Golczewie zaledwie 36 domów mieszkal­nych, ale jednocześnie w tym i w następnym wieku nastąpił wyraźny rozwój gospodarczy osiedla. Rozwijało się rzemiosło: krawcy, tkacze, siodlarze, stolarze, kowale, tokarze i płatnerze. W pobliskich lasach eksploatowano drzewo, spła­wiane następnie Niemicą do Zalewu Szczecińskiego. Z tegoż budulca produkowano też łodzie. Mieszkająca tu ludność trudniła się głównie rolnictwem i zbytem płodów rolnych. W XIV w. był tutaj młyn wodny i kuźnie, zbudowano też w XV w. kościół, przebudowywany w późniejszych latach. Nie jest rzeczą pewną, czy Golczewo posiadało w średniowieczu prawa miejskie. W XIV w. znana jest wprawdzie pieczęć z napisem „civitatis episcopis Gilzov" i występuje herb, ale nie jest to jeszcze przekonywający dowód, ponieważ w czasach późniejszych Golczewo występowało zawsze jako wieś. Pie­częć z XIV w. przedstawia gryfa pomorskiego, symbolizują­cego przynależność osiedla do książąt pomorskich, trzymają­cego infułę biskupią a pod nią krzyż, elementy właścicieli Golczewa – biskupów kamieńskich.

Golczewo wcześnie otrzymuje komunikację ze świa­tem; Dekretem cesarza Niemiec Fryderyka III (1415-1493) 1490 roku utworzono regularne przewozy osób konno, powo­zami, a zimą saniami, czyli Pocztę. Około 1722 roku powstała regularna linia Berlin – Nowogard. Niedługo potem dyliżanse pocztowe przejeżdżają dwa razy dziennie przez Golczewo w kierunku na Kamień i Nowogard łącząc Golczewo ze Stargar­dem, Szczecinem i Berlinem, a przez Niemicę, Śniatowo i Parłówko z Wolinem.

W 1840 roku w Berlinie powstaje towarzystwo ak­cyjne do budowy linii kolejowej Berlin – Szczecin. Już 16 sierpnia 1843 król pruski Fryderyk Wilhelm IV (1795-1861) otwiera go­tową trasę, w kwietniu 1892 roku kolej ze Szcze­cina przez Wysoką Kamieńską dociera do Kamienia. W 1901 roku otwarta zostaje pierwsza w powiecie kamieńskim linia wą­skotorowa kolejowa łącząca Golczewo z Gryficami, a na­stęp­nie ze Stepnicą. Natomiast normalnotorowa kolej z Wyso­kiej Kamieńskiej do Płot przez Golczewo otwarta została w 1904 roku. W 1905 roku uruchomiono wąskotorową kolej na trasie Golczewo – Niemica – Śniatowo – Giżkowo, Przebie­gała ona przez dobra rodziny Flemmingów. Ludność miej­scowa nazy­wała ją „kolejką burakową” gdyż przede wszyst­kim przewo­żono nią płody rolne, w tym buraki do cukrowni w Gryficach. Ale nie tylko, dostarczano nią także nawozy sztuczne, węgiel czy ziarno na zasiew. Ruch osobowy na trasie Śniatowo – Golczewo był mały i w końcu pozostał tylko transport towa­rów. W 1945 trasę rozebrali Rosjanie, traktując ją jako zdo­bycz wojenną.

Na przestrzeni ostatnich wieków liczba mieszkańców Golczewa wyglądała następująco: 1780 rok - 359 mieszkań­ców, 1846 rok - 915, 1867 rok - 1269, 1939 rok - 1930. W XIX i XX w. Golczewo zawsze było lokalnym ośrodkiem obsługi okolicznego rolnictwa.

W czasie II wojny światowej, latach 1941-1945 na te­renie zwanym dawniej Golczewo-Gaj, za linią obecnie nie­czynnej kolejki wą­skotorowej, jeńcy radzieccy wybudo­wali pięć betonowych, podziemnych pomieszczeń, każde o wymia­rach ok. 22x150 m, dwa schrony o wymiarach 22x22 m oraz 12 baraków, a także betonowe drogi, które w dobrym sta­nie przetrwały do dziś. Wielu Rosjan zmarło tu na tyfus, a ich zwłoki chowano w wykopanych koło torów kolej­ki dołach. Pozostałych Rosjan praw­dopodobnie zamordowano. W każ­dym razie nieliczni polscy świadko­wie, którzy później opo­wiadali o swo­im pobycie w obozie sosnowickim, mówiło, że gdy tam trafili, Rosjan już nie było. Byli natomiast Francuzi, a później także żołnierze włoscy. Zgi­nęło tu około 300 jeńców i więźniów. W Sosnowicach hitlerowcy urządzili miejsce nie tylko pracy przymusowej, ale i kaźni. Jednak o obozie w So­snowicach brak informacji w monogra­fiach o obozach hitle­rowskich. Wspomniane baraki, co wiadomo dzisiaj stanowiły obóz pracy przymusowej, działający w latach 1941-1945. Męż­czyźni i kobiety: Białorusini, Chorwa­ci, Francuzi, Holen­drzy, Jugosłowianie, Rosjanie, Ukraiń­cy, Wło­si i Polacy ro­botnicy przymu­sowi, pracowali w pobliskich zakładach reno­wacji amunicji, przede wszystkim artyleryjskiej.

Golczewo zdobyte zostało przez wojska radzieckie I Frontu Białoruskiego dowodzonego przez marszałka Gieorgija Żukowa i I Armię Wojska Polskiego dowodzoną przez gen. Stanisława Popławskiego wchodzącą w skład tego frontu - 6 marca 1945 roku. W wyniku działań wojennych Golczewo poniosło straty w ok. 40 procentach zabudowy. Powojenna nazwa miej­scowości nawiązuje do formy zgermanizowanej „Gülzow", przyjętej po 1945 r. Przez pewien okres po wojnie miejsco­wość nosiła przejściowo nazwę Goliszewo. Po wojnie wy­kształciło się w ośrodek administracyjny gospodarki rolnej i leśnej: Nadleśnictwo Państwowe, tartak. Państwowy Ośrodek Maszynowy, młyn, mleczarnia, przedsiębiorstwo produkcji leśnej, spółdzielnia pracy i usług, zakłady przetwórstwa spo­żywczego. Z placówek kulturalno-oświatowych powstały: szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum, biblioteka publiczna dom kultury, ośrodek sportów wodnych. Fundusz Wczasów Pracowniczych. Golczewo wyrosło na znaczny ośrodek prze­mysłowy i różnych usług – 85% ludności utrzymuje się z za­wodów pozarolniczych. W okresie powojennym liczba ludno­ści kształtowała się następująco: 1960 rok – 1820 mieszkań­ców, 1989 rok – 2400.

W latach 70-tych XX wieku zostały przeprowadzone przez polskich archeologów ze Szczecina prace archeolo­giczne na wzgórzu zamkowym. Odkryto wtedy trzy fazy roz­budowy i przebudowy zamku z XIV, XV i XVI w. Po pracach odkrywkowych zasypano ponownie ziemią mury, uporządko­wano teren dla celów turystycznych. Przywrócono dojścia spacerowe do zamku, zaprowadzono oświetlenie alejek, po­stawiono ławeczki. Dzisiaj niewiele pozostało z tej inwestycji. W związku z 700-leciem Golczewa prowadzone są prace re­montowo-konserwatorskie mające przywrócić przed­wojenny wygląd wieży i jej otoczenia.

Golczewo w okresie ostatniego półwiecza może po­szczycić się wieloma osiągnięciami: w 1963 roku oddano do użytku część nowej szkoły; 1975 Golczewo zaliczone zostaje do gmin wzorcowych; w 1976 roku i następnym Golczewo znalazło się wśród dziesięciu gmin w ogólnopolskim konkur­sie „Gmina - Mistrzem Gospodarności"; w międzyczasie wy­budowano Ośrodka Zdrowia, oddano do użytku oczyszczalnię ścieków, powstało „Osiedle Witosa", dokończono budowę nowej szkoły; w 1992 roku jako pierwsza gmina przejęła pro­wadzenie szkół podstawowych i ponadpodstawowych; II miej­sce w konkursie „Najbardziej Ekologiczna Gmina Woje­wództwa Szczecińskiego 1995 r.". Gmina współpracuje od 1996 roku z Joachimsthal w Niemczech, a od 1999 roku z Nohant-Vic we Francji. Położenie Golczewa przy krańcu Puszczy Goleniowskiej bardzo korzystnie wpływa na rozwój turystyki i rekreacji.

Liczące 2.824 mieszkańców Golczewo w dniu l stycz­nia 1990 roku na podstawie uchwały Rady Ministrów Rzecz­pospolitej Polski z dnia 11 grudnia 1989 roku uzyskało statusu miasta. Herb miasta nawiązuje do poprzedniego, historycz­nego nie wchodzi jednak do wszystkich oficjalnych herbarzy, wyobraża na białym (srebrnym) tle stojącego gryfa trzymają­cego w przednich szponach zieloną infułę biskupią (ze złotymi obramowaniami), pod nią złoty krzyż.

Miejsca, które w Golczewie warto zobaczyć to: Pier­ścieniowate grodzisko z IX w.; Ruiny zamku z XIII wieczną, największą na Pomorzu Zachodnim wieżą obronną; Dom ry­glowy z XVIII w. Kościół p.w. św. Andrzeja Boboli z XV w. jednonawowy, przebudowany w XIX w kryty dwuspadowym, ceramicznym dachem, od zachodu dobudowano w 1882 roku na planie kwadratu osobno stojącą wieżę z cegły, przecho­dzącą w ośmiobok i zwieńczoną spiczastym hełmem, nie za­chował się ołtarz ambonowy z XVII w. jednak z zabytkowych resztek w latach siedemdziesiątych urządzono ołtarz główny, przerobiona ambona z XVII w., prospekt organowy z instru­mentem na emporze; Studnię artezyjską z żabą w koronie; Cmentarz Jeńców Wojen­nych w Golczewie-Sosnowicach z pomnikiem i tablicami upamiętniającymi miej­sce wiecznego spoczynku jeńców pra­cujących w latach 1941-1945 w po­bli­skiej fabryce renowacji amunicji.

opracował M.Klasik

Korzystanie z serwisu oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie, z których niektóre mogą być już zapisane w folderze przeglądarki. Nie pokazuj więcej tego powiadomienia